A obra A era do capitalismo de vixilancia (2019), da profesora emérita Shoshana Zuboff, constitúe unha análise fundamental sobre o poder das tecnoloxías de extracción de datos. Publicada en pleno escándalo de Cambridge Analytica, o libro xorde como resposta á colusión entre corporacións como Google, Facebook e axencias gobernamentais para mercantilizar a experiencia humana.
Zuboff documenta no libro como dende 2001, empresas tecnolóxicas desenvolveron mecanismos para capturar e predicir comportamentos mediante algoritmos, transformando a privacidade nunha materia prima. Definindo este sistema como capitalismo de vixilancia, revela a súa lóxica colonial: a apropiación de datos persoais como recurso ilimitado para o control social e o beneficio oligárquico.
A era do capitalismo de vixilancia sitúase nun contexto onde converxen tres factores clave:
- A expansión da cloud computing posterior ao 11S, vinculada á seguridade nacional estadounidense.
- A proliferación de dispositivos IoT (Internet das Cousas) que monitorizan hábitos cotiáns.
- A crecente dependencia de interfaces algorítmicas para decisións políticas e públicas.
A autora expón como o instrumentalismo condutual condiciona as sociedades modernas. Plataformas como Amazon ou Tiktok usan datos de navegación para influír na compra, opinión ou desexo, definindo novos estándares de “normalidade”. O resultado é unha distopía onde o futuro individual é prescrito por túneles de predición corporativos. Fronte a isto debe poñerse no centro a soberanía tecnolóxica e o dereito ao esquecemento dixital. O capitalismo de vixilancia nega, precisamente, os principios de horizontalidade e transparencia que deben ser a base sobre a que se constrúa a resistencia proposta por Zuboff aliñándose coa promoción de alternativas de software libre, o desenvolvemento de regulacións coercitivas e a alfabetización crítica diante dos dispositivos e a rede.